Pamięć – podręcznik użytkownika i najważniejsze rodzaje pamięci cz.1

rodzaje pamięci

Pamięć pozwala nam uczyć się na błędach, zachowywać poczucie ciągłości istnienia, buduje naszą tożsamość, umożliwia codzienne funkcjonowanie w szkole, pracy, w wykonywaniu codziennych obowiązków. Nie ma jednego “centrum pamięci”, w zapamiętywanie i przywoływanie informacji z zaangażowane jest wiele struktur mózgu.

W zależności od czasu przechowywania danych i ich rodzaju wyróżniamy kilka rodzajów pamięci.

Pamięć sensoryczna

Pozwala na przechowanie bardzo dużej liczby bodźców przez czas niezbędny do ich selekcji w celu przetworzenia. Powiązana jest z każdym ze zmysłów, a zatem rejestruje większość docierających do nas informacji wzrokowych, słuchowych, węchowych czy dotykowych. Informacje przechowywane są w stanie „surowym od ułamka sekundy do kilku sekund, a następnie część z nich przesyłana jest do pamięci krótkotrwałej. Proces ten odbywa się automatycznie. Przy dużej liczbie bodźców w otoczeniu (mocne kolory, wiele przedmiotów, obrazków, różne dźwięki, mieszanina zapachów) osoby bardziej wrażliwe mogą odczuwać duży dyskomfort, uczucie znużenia, potrzebę odcięcia się od źródeł nadmiernej stymulacji. Dotyczy to szczególnie dzieci ze spektrum autyzmu, które do optymalnego funkcjonowania potrzebują spokojnego, przewidywalnego otoczenia. Dlatego w szkołach dostosowanych do takich potrzeb dba się o redukcję niepotrzebnych bodźców – na ścianach nie wiesza się kolorowych plakatów edukacyjnych, usuwa się zbędne przedmioty, rezygnuje z dzwonków na lekcje i przerwy.

Pamięć krótkotrwała

Ten rodzaj pamięci można porównać do pamięci operacyjnej komputera. Jest ona niezbędna, aby dokonywać wielu operacji myślowych i podstawowych czynności dnia codziennego. Przechowuje niewielką ilość informacji przez kilka do kilkunastu sekund. Czas ten można wydłużyć poprzez aktywne powtarzanie zapamiętanych elementów. Jej działanie zauważamy na przykład, gdy ktoś podaje nam numer telefonu, a nie mamy go jak w danym momencie zanotować i musimy “utrzymać” go w pamięci do momentu zapisu. W zadaniach szkolnych pamięć ta umożliwia na przykład przepisywanie tekstu z książki lub tablicy, rozumienie długiego zadania z treścią, proste obliczenia „w głowie”, odniesienie się do argumentów przeciwnika w dyskusji klasowej czy wykonanie nowego ćwiczenia na lekcji WF prezentowanego przez nauczyciela.

Pamięć tą bardzo mocno wspomaga koncentracja uwagi, gdyż w razie rozproszenia istotne informacje mogą nam ulecieć z głowy, co czasem uniemożliwia wykonanie zadania albo zmusza do zaczynania od początku. Dzieci i dorośli z ADHD mają trudność w selekcji otaczających bodźców, z których tylko niektóre są istotne przy wykonywaniu zadania. Latająca w pokoju mucha, przedmioty na biurku, szczekania psa sąsiadów – bodźce, które u zdrowej osoby są automatycznie wygaszane – u osoby z ADHD są odbierane jako równie ważne. Dlatego zaleca się odpowiednie przygotowanie otoczenia do pracy – zostawienie na wierzchu tylko rzeczy niezbędnych do pracy, zadbanie o ciszę. Niektóre osoby najlepiej uczą się i pracują przy wybranej przez siebie muzyce, często w słuchawkach, co odcina pozostałe dźwięki i pomaga skupić się na zadaniu. W przypadku częstego rozpraszania się dziecka np. w trakcie odrabiania lekcji warto przekonać się, jaką ma zdolności do koncentracji uwagi i jakie bodźce najbardziej rozpraszają. Takie możliwości daje komputerowy test Moxo, którym dysponuje coraz więcej poradni i gabinetów psychologicznych. Dorośli także mogą się poddać badaniu.

Trudności z pamięcią krótkotrwałą mają także dzieci z dysleksją i dyspraksją rozwojową.

Pamięć krótkotrwałą można i warto trenować, gdyż od jej sprawności zależy radzenie sobie w wielu życiowych sytuacjach. Obecnie istnieje sporo aplikacji pozwalających na systematyczne ćwiczenia  pamięci w tym zakresie.

Pamięć długotrwała

Informacje, które nasz umysł uzna za istotne przechowywane, są w magazynie pamięci długotrwałej o praktycznie nieograniczonej pojemności. Są to informacje dotyczące wiedzy o świecie, pojęcia, fakty, teorie (pamięć semantyczna), a także informacje związane z naszym życiem, świadomością siebie, wydarzeniami, w których bierzemy udział (pamięć epizodyczna). Innym rodzajem pamięci długotrwałej jest nabywanie umiejętności związanych z wykonywaniem czynności takich jak jazda na rowerze czy taniec (pamięć proceduralna).

Autor: Anna Biernacka

Załączniki:

Porady na odrabianie lekcji

Bibliografia

Maria Jagodzińska (2012). Psychologia pamięci. Badania, teorie, zastosowania. Sensus, Gliwice.

Anita Bryńska i in. (2018). ADHD – zespół nadpobudliwości psychoruchowej. Przewodnik dla rodziców i wychowawców. Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk.

Bessel Van Der Kolk (2018). Strach ucieleśniony. Mózg, umysł i ciało w terapii traumy. Wydawnictwo Czarna Owca, Warszawa

    Skomentuj